Trochę o butach

Wchodzisz do sklepu. Na półkach stoją rzędy kolorowych, sportowych butów. Jedne podobają Ci się mniej, inne bardziej, a za wygląd niektórych powinno się karać producentów. Możesz wybierać. Ale to nie kolor jest najważniejszy.

 

 

Powrót

 

      Buty sportowe są dziś zupełnie inne niż kiedyś. Zwykłe płócienne trampki i skórzane adidasy należą do przeszłości, a światło dzienne ujrzały konstrukcje z tworzyw sztucznych. Nowoczesny but do biegania jest skomplikowanym urządzeniem. Mechanika biegnącego ciała jest również złożona - mimo iż samo bieganie jest dla nas prostą i naturalną czynnością.

Dobrze dobrane obuwie nie tylko chroni stopy przed urazami mechanicznymi i ogrzewa w zimie, ale też kompensuje ewentualne odchylenia od ideału mechaniki naszych kończyn dolnych. Jest to szczególnie ważne dla biegacza, gdyż może zapobiegać niepotrzebnym kontuzjom - zwłaszcza przy regularnym, długotrwałym treningu.

Konstrukcja buta sportowego:

Część górna, wierzch, (A)


      Dawniej szyta ze skóry, dziś kształtowana, szyta i zgrzewana z tworzyw sztucznych (głównie tkaniny i siatki nylonowej). Tworzywa mają tę przewagę nad skórą, że nie zmieniają wymiarów pod wpływem wilgoci. Górna część buta opina stopę i dociska ją do części podeszwowej. Chroni też stopę przed urazami mechanicznymi lub niską temperaturą. Powinna "oddychać" (odprowadzać wilgoć parującą ze stopy, żeby ograniczyć jej skraplanie wewnątrz buta).
Sposób łączenia części górnej z podeszwą wpływa na sztywność buta:

  • materiał zawinięty pod wkładkę, przyszyty lub przyklejony do podeszwy - buty elastyczne, lekko trzymające (zachęcające stopę do swobodnego ruchu),
  • materiał przymocowany do spodu elastycznego elementu przytwierdzonego do podeszwy - buty sztywne, trzymające (kontrolujące ruch stopy),
  • kombinacja powyższych rozwiązań - buty łączące zalety stabilnej części piętowej i elastycznej części przedniej.

Piętka, (B)


      Twarda tylna część buta, zmiękczona na górze w celu ochrony kostki i ścięgna Achillesa. Jej główną rolą jest stabilizacja stopy i zapobieganie ruchom poprzecznym. Trwała, o nie zmieniającej się w czasie użytkowania twardości piętka nie dopuszcza do deformacji buta i przekazuje energię uderzenia o ziemię do podeszwy.
Wkładka
Łącznik między człowiekiem i przedmiotem - wkładka jest istotnym elementem buta. Jeżeli masz własne wkładki, np. ortopedyczne, stosuj je razem ze zwykłymi (włóż je pod spód, w razie potrzeby kup but o pół numeru większy).

Podeszwa, (D)


      W niej kryje się 80 procent zalet dobrego buta do biegania. Wykonana z lekko spienionego tworzywa, często z wkładkami z twardszych plastików, bąbli powietrza i półpłynnych silikonów (żele), jest głównym amortyzatorem i stabilizatorem. Będąc w sklepie porównaj twardości podeszwy w różnych miejscach i w różnych modelach. Pamiętaj, że materiał podeszwy jest najczęściej niewidoczny, zakryty bieżnikiem (patrz niżej). Miękkie podeszwy szybciej się zużywają ale są za to lepszymi amortyzatorami, twarde - stabilizują stopę. Wybór odpowiedniej twardości jest wyborem odpowiedniego kompromisu między skrajną stabilnością a skrajnym tłumieniem (podobnie jest przy wyborze nart zjazdowych).

Bieżnik
, (E)


      Od niego zależy "trzymanie" buta. Nie musisz poświęcać mu zbytniej uwagi, wystarczy zdroworozsądkowe podejście:

  • dużo wypustek, kolców i innych haków oznacza lepsze trzymanie na nawierzchniach takich jak błoto, łąka, ściółka leśna,
  • podeszwa gładsza to lepsze bieganie po nawierzchniach utwardzonych.

Pamiętaj, że ekstremalnie "terenowe" buty mogą mieć bieżnik wykonany ze stosunkowo miękkiej gumy. To oznacza, że bieganie po asfalcie zużyje go bardzo szybko.

Kształt, zakrzywienie buta
      Podłużny kształt buta można ocenić oglądając go od spodu. Ma on wpływ na mechanikę biegu, dlatego powinien być dopasowany do Twojego sposobu biegania. Kształty można umownie podzielić na proste, lekko zakrzywione i zakrzywione. Buty proste "trzymają" stopę, czyli kontrolują jej ruch. Buty zakrzywione dają stopie więcej swobody (poprzecznej). Buty lekko zakrzywione są oczywiście kompromisem pomiędzy radykalniejszymi rozwiązaniami.

 

Rodzaje butów do biegania

Buty treningowe (trainers)
      Są nimi wszystkie buty do biegania sprzedawane w sklepach sportowych. Jeśli nie urywasz dziesiątych sekundy ze swoich rekordów na 5 km ani nie biegasz często poza przetartymi szlakami to są one właśnie dla Ciebie. Można wśród nich wydzielić trzy podgrupy:

1. Buty trzymające (motion control)
Sztywne, kontrolujące ruch stopy buty o prostym kształcie. Charakteryzują się trwałością i nieco większym ciężarem. Mają najtwardsze tworzywo podeszwy często usztywnione dodatkową wkładką w części środkowej.

2. Buty amortyzujące (cushioned)
Miękkie buty o elastycznej podeszwie (zwykle z wkładkami amortyzującymi) i o lekko zakrzywionym kształcie. But amortyzujący pozwala stopie na swobodny ruch i chroni ją przed wstrząsami powodowanymi uderzeniem o podłoże.

3. Buty neutralne (stability)
Buty będące mieszanką trzymania i tłumienia wstrząsów. Zwykle o lekko zakrzywionym kształcie z podeszwą wykonaną z dwóch materiałów o różnej zwartości (czasem też z wkładką usztywniającą).

Lekkie buty treningowe (light trainers)

      Są to oczywiście lżejsze wersje butów treningowych, zwykle o zakrzywionym kształcie. Przeznaczone do biegania szybkim tempem mogą być drugą parą butów dla wydajnego biegacza. Lekkie buty nie powinny być stosowane na dystansach powyżej 10 km ze względu na słabą amortyzację i stabilność. Pamiętaj też, że zużywają się one szybciej niż buty treningowe.

Buty wyścigowe (racers)

       Zbudowane w jednym celu: maksymalna wydajność. Biegnąc w butach wyścigowych zawodowiec zyskuje 20-30 sekund na 10 km. Są to buty dla zawodników i to tylko na występy w zawodach ze względu na słabą ochronę stopy i obciążanie ścięgna Achillesa (niska pięta). Jeśli uważasz się za osobę godną rasowych wyścigówek pamiętaj, żeby trochę w nich pobiegać przed pierwszymi zawodami aby się ułożyły do stopy.

Buty terenowe
(trail)
      Cieszą się rosnącym powodzeniem. Jak sama nazwa wskazuje są optymalizowane do biegania po terenach nierównych (górki) i śliskich (błoto i inne). Większość butów terenowych to zmodyfikowane konstrukcje treningowe (zwykle neutralne). Powinny one mieć silniejszy bieżnik, twardą trzymającą piętkę z niskim (ewentualnie wyciętym) brzegiem przy ścięgnie Achillesa (zbieganie po pochyłości), troszkę więcej miejsca na palce (też zbieganie) oraz wierzch wykonany z solidnych materiałów ewentualnie lekko utwardzony z przodu w celu ochrony przed uderzeniami.
Ekstremalnie terenowe buty nie są dobre do biegania po utwardzonej nawierzchni, głównie ze względu na zużycie bieżnika. Jednak wielu producentów oferuje modele uniwersalne - nadające się do bieganie po szosie i po błocie.

Artykuł dzięki uprzejmości autorów portalu bieganie.pl.